Reaktory jądrowe SMR obiecywały rewolucję, ale rzeczywistość zaczyna być zupełnie inna.

Energia jądrowa ponownie trafia na pierwsze strony gazet, a coraz więcej rządów mówi o nowych elektrowniach, reaktorach nowej generacji oraz małych reaktorach modułowych jako o jednej z dróg zapewnienia dostaw prądu w nadchodzących dekadach. Teoretycznie te ostatnie obiecują mniejsze obiekty, prostszy proces budowy oraz możliwość modułowego wytwarzania większości ich komponentów.

Jednak gdy spojrzy się na to, co faktycznie dzieje się w praktyce, obraz wygląda znacznie mniej imponująco. Nowy World Nuclear Industry Status Report 2026 pokazuje, że reaktory modułowe wciąż są dalekie od realizacji planowanych rozwiązań, podczas gdy inne technologie energetyczne zwiększają swoją produkcję znacznie szybciej.

Najbardziej zaawansowany przypadek w krajach zachodnich znajduje się w Kanadzie, gdzie Ontario Power Generation buduje pierwszy komercyjny mały reaktor modułowy podłączony do sieci G7. Jest to BWRX-300 firmy GE Vernova i Hitachi, w ramach projektu jądrowego Darlington. Budowa pierwszej jednostki jest już w toku, a celem jest jej uruchomienie przed końcem tego dekady.

Lecz właśnie ten projekt pomaga zrozumieć problem. Rozwój małych reaktorów jądrowych postępuje, choć znacznie wolniej, niż sugerował entuzjazm wokół tej technologii. Tymczasem energia słoneczna rozwija się tak szybko, że w wielu najważniejszych wskaźnikach wyprzedza energię jądrową.

Małe reaktory jądrowe stają się większe i tracą część swoich zalet

Ekonomista energetyki Stephen Thomas, profesor emeryt na Uniwersytecie Greenwich i współpracownik WNISR, przeanalizował sytuację małych reaktorów modułowych i wskazuje, że istnieje kilka projektów w fazie rozwoju, ale nie ma powszechnego wprowadzenia ich do użytku komercyjnego. W połowie 2026 roku na świecie funkcjonowało 411 reaktorów jądrowych, a 73 było w budowie, ale to nie oznacza, że następuje równoważna ekspansja reaktorów SMR.

Jedną z pierwotnych obietnic reaktorów SMR była właśnie ich mała wielkość. Gdy koncepcja zaczęła się popularizować, mówiono zazwyczaj o reaktorach o mocy od 30 do 300 MW. Problem polega na tym, że wiele obecnych projektów dążących do uzyskania zamówień komercyjnych ma już moc przekraczającą 300 MW, zbliżając się tym samym do rozmiarów innych dużych elektrowni.

To znacznie zmienia sytuację. Jeśli reaktor przestaje być naprawdę mały, traci również część zalet, które miały mu przynieść pod względem produkcji, transportu, lokalizacji i budowy. Ponadto nadal wymaga złożonej infrastruktury oraz regulacji właściwych dla obiektów jądrowych.

Koszt jest kolejnym dużym pytaniem. Przemysł od lat twierdzi, że produkcja mniejszych reaktorów oraz powtarzanie tych samych projektów pozwoliłoby obniżyć koszty dzięki oszczędnościom skali. Aby ta teoria zadziałała, potrzebne jest jednak właśnie to, czego jeszcze nie ma na dużą skalę: masowa produkcja wielu identycznych reaktorów.

Podnoszono również kwestię większego wrodzonego bezpieczeństwa oraz możliwości instalacji tych elektrowni w miejscach, gdzie konwencjonalny reaktor byłby zbyt duży. Jednak w rzeczywistości SMR nadal wymagają intensywnych prac przygotowawczych oraz dużych obiektów pomocniczych. Ponadto, w miarę wzrostu ich rozmiaru, trudniej jest utrzymać przekonanie, że można je umieścić praktycznie w dowolnym miejscu.

Kolejną kontrowersyjną kwestią są odpady. WNISR 2026 przedstawia badania, zgodnie z którymi niektóre projekty SMR mogłyby wytwarzać więcej odpadów radioaktywnych na jednostkę wyprodukowanej energii elektrycznej niż obecne duże reaktory. Nie oznacza to, że wszystkie projekty muszą koniecznie zachowywać się w ten sam sposób, ale podważa to kolejną z zalet przypisywanych tej technologii.

Projekt Darlington stanowi w każdym razie istotną wyjątkowość w obliczu braku zachodnich instalacji komercyjnych. Ontario Power Generation rozpoczęła już budowę pierwszego reaktora typu BWRX-300 i do 2026 roku ukończyła kluczowe prace, takie jak montaż ogromnego fundamentu budynku reaktora, znajdującego się 35 metrów pod ziemią. Pierwsza jednostka będzie miała moc 300 MW i ma służyć do zasilenia około 300.000 gospodarstw domowych.

Plan Ontario zakłada budowę czterech jednostek typu BWRX-300, które łącznie osiągną moc 1.200 MW. Pierwsza z nich powinna zostać podłączona do sieci przed końcem 2030 roku, chociaż nadal konieczne będzie ukończenie odpowiednich etapów budowy, uruchomienia oraz uzyskania wymaganych pozwoleń regulacyjnych.

Problemem dla przemysłu jądrowego jest to, że potrzebuje czasu, aby udowodnić, iż te reaktory można wyprodukować i wdrożyć przy obiecanych kosztach i terminach. A ten czas sprzyja innym technologiom, które już rozwijają się z dużą prędkością.

Przyszłość będzie odnawialna – albo w ogóle nie będzie

W 2025 roku nastąpiła szczególnie znacząca zmiana. Energia słoneczna po raz pierwszy w historii wyprodukowała na całym świecie więcej energii elektrycznej niż energia jądrowa, według danych zebranych przez WNISR 2026. Produkcja jądrowa osiągnęła rekordowe 2,703 TWh, ale wzrosła jedynie o 1,1% w porównaniu z 2024 rokiem, podczas gdy wytwórczość energii słonecznej wzrosła o około 30%.

Różnica ta jest tym bardziej uderzająca, jeśli spojrzymy na najnowsze trendy. Wzrost w energetyce jądrowej w 2025 roku był napędzany przede wszystkim przez Chiny, gdzie produkcja energii wzrosła o 7,6%. Poza Chinami produkcja jądrowa spadła o 0,2%. Z kolei energia słoneczna zdołała szybciej rosnąć na skalę światową.

W rezultacie energia jądrowa stanowi obecnie 8,8% światowej produkcji energii elektrycznej, co jest najniższym poziomem od około 45 lat. W 1996 roku stanowiła ona aż 17,5%. Oznacza to, że chociaż całkowita produkcja energii jądrowej osiągnęła nowy rekord, jej względna rola w światowym systemie energetycznym nadal spada.

I nie chodzi tu wyłącznie o energię słoneczną. Połączenie energii słonecznej i wiatrowej już na skalę światową wytwarza ponad dwa razy więcej prądu niż energia jądrowa, podczas gdy magazynowanie za pomocą baterii rozwija się szybko i zaczyna zmieniać sposób zarządzania sieciami elektrycznymi opartymi na źródłach odnawialnych.

To również tłumaczy, dlaczego niektóre tradycyjne argumenty na rzecz energii jądrowej ulegają zmianie. Jedną z jej głównych zalet jest możliwość ciągłej i stabilnej produkcji prądu, niezależnie od warunków pogodowych. Jednak połączenie wytwarzania energii słonecznej i wiatrowej z magazynowaniem umożliwia pokrywanie coraz większej liczby godzin popytu dzięki infrastrukturze, którą można zainstalować znacznie szybciej.

Sytuacja ta nie oznacza, że energia jądrowa zniknie. W rzeczywistości liczba reaktorów w budowie wzrosła i osiągnęła 73 jednostki w połowie 2026 roku, w porównaniu z 65 odnotowanymi rok wcześniej. Problemem jest to, gdzie one są budowane: 37 z tych 73 reaktorów znajduje się w Chinach, podczas gdy Rosja również zajmuje ważną pozycję zarówno wewnątrz, jak i poza swoimi granicami.

Ponadto w 2025 roku cztery reaktory zostały podłączone do sieci elektrycznych, a siedem wyłączono. Oznacza to, że po raz pierwszy od 2021 roku odnotowano ujemną bilans roczny pod względem liczby reaktorów. Łączna moc może wzrosnąć, ponieważ nowe reaktory są zazwyczaj większe od tych, które są wycofywane, ale te dane pokazują, że rozwój floty nie jest jednolity.

Ważną rolę odgrywa również cena paliw kopalnych. Kraje takie jak Włochy, Szwecja czy Belgia ponownie rozważają energię jądrową jako sposób na zmniejszenie zależności od ropy i gazu oraz zapewnienie stabilnej produkcji energii w nadchodzących dekadach.

Jednak pojawienie się coraz tańszych systemów przechowywania wprowadza czynnik, który jeszcze kilka lat temu miał znacznie mniejsze znaczenie. Baterie mogą być łączone z dużymi instalacjami słonecznymi lub wiatrowymi, umożliwiając wykorzystanie części energii wytwarzanej w godzinach największej produkcji później, co zmniejsza potrzebę korzystania z tradycyjnych elektrowni w celu pokrycia określonych szczytów popytu.

W Kanadzie sam rozwój małych reaktorów jądrowych pokazuje ponadto, że początkowo zaplanowane zastosowania są trudne do realizacji. Zidentyfikowano trzy główne sposoby wykorzystania: wytwarzanie energii elektrycznej dla sieci, dostarczanie prądu i ciepła przemysłowi ciężkiemu oraz zaopatrywanie odległych społeczności. Jednak według analizy Stephena Thomasa przytoczonej przez WNISR, opcją, która naprawdę rozwija się, jest przede wszystkim połączenie z siecią elektryczną.

W Saskatchewan rozważa się ponownie użycie większych reaktorów jądrowych, podczas gdy Nowy Brunszwik stracił impet w swoich planach związanych z małymi reaktorami jądrowymi. Na razie Darlington pozostaje projektem zachodnim, który najwyraźniej przeszedł od ogłoszeń do rzeczywistej budowy.

Ogólne dane pomagają umieścić to wszystko w odpowiednim kontekście. W 2025 roku światowa produkcja energii jądrowej osiągnęła 2.703 TWh, co oznacza wzrost o 1,1% w porównaniu z poprzednim rokiem, przy czym Chiny były głównym motorem tego wzrostu. Energia jądrowa dostarczyła 8,8% światowej produkcji energii elektrycznej, podczas gdy w 1996 roku stanowiła aż 17,5%.

W połowie 2026 roku funkcjonowało 411 reaktorów, a kolejne 73 było w budowie. Z tych ostatnich 37 znajdowało się w Chinach. Rosja brała udział w 29 projektach budowlanych, z których 22 znajdowały się poza jej terytorium, co pokazuje, w jakim stopniu obecny rozwój energetyki jądrowej jest skoncentrowany w niewielu krajach.

Wiek floty również nie jest korzystny. Średnia na świecie wynosi około 33 lat, a prawie dwie trzecie reaktorów ma 31 lat lub więcej. W Stanach Zjednoczonych, gdzie znajduje się jedna z największych flot jądrowych na świecie, średni wiek zbliża się do 45 lat.

Wniosek płynący z tych danych nie jest taki, że energia jądrowa znika, lecz to, że jej rozwój przebiega o wiele wolniej niż technologii odnawialnych. SMR mogą w końcu znaleźć swoje zastosowanie, ale nadal muszą udowodnić, że obietnice dotyczące niższych kosztów, szybszej budowy i modułowej produkcji mogą zostać przeniesione z projektów pilotażowych na przemysł zdolny do ich masowej produkcji.

Tymczasem energia słoneczna nie czeka. W 2025 roku dodatkowo wyprodukowała około 600 TWh energii, a całkowita produkcja na świecie osiągnęła blisko 2,700 TWh, przewyższając po raz pierwszy energię jądrową pod względem ilości wyprodukowanej elektryczności.

I tu leży prawdopodobnie główne wyzwanie dla małych reaktorów jądrowych: konkurują one nie tylko z dużymi, tradycyjnymi elektrowniami jądrowymi. Konkurują także z technologiami, które obniżają koszty, zwiększają produkcję i rozwijają się w tempie, którego przemysł jądrowy jeszcze nie jest w stanie dorównać.