← Powrót do aktualności
Inne

Wodór? Jest lżejszy od powietrza, ale traci wysokość

Wodór? Jest lżejszy od powietrza, ale traci wysokość

Wodór traci na znaczeniu nawet w… niebie. Ivone, inżynierka i nasza „korespondentka z Szanghaju”, odkłada na bok samochody i spogląda w niebo: coraz lżejsze baterie, bezpilotowe taksówki lotnicze oraz 14 listopada pierwszy lot z załogą chińskiego samolotu komercyjnego w pełni elektrycznego. Dla niej są to sygnały, że wodór traci pozycję nawet w ostatniej twierdzy transportu – lotnictwie. Zamyka tekst wiadomością skierowaną do Airbusa oraz pytaniem do was, czytelników.

OD Ivone Benfatto

Dziś chcę podzielić się z wami i skomentować kilka wiadomości, które ostatnio przeczytałam tutaj, w Chinach. Dotyczą one tematu, który jest mi bliski – baterie kontra wodór – ale tym razem nie mowa o drogach, lecz o niebie.

Coraz lżejsze baterie: wodór traci na znaczeniu

Zaczniemy od baterii. CATL, chiński gigant w dziedzinie akumulatorów, już sprawił, że samolot o wadze 4 ton wzbił się w powietrze dzięki ogniwom o mocy 500 Wh/kg, a obecnie testuje maszyny ważące ponad 8 ton. W chińskich laboratoriach patrzy się już w przyszłość: w tym roku w czasopismach takich jak Nature i Nature Communications opublikowano wyniki dotyczące ogniw na bazie litu metalicznego o mocy 600 i 700 Wh/kg. A sama CATL wskazała na litowo-powietrzne ogniw jako swoją następną granicę rozwoju, przy czym prototyp ten ma osiągać moc ponad 1 kWh na kilogram.

Jako inżynier od razu chcę wyjaśnić: wartości Wh/kg w laboratoriach nie odpowiadają tym w certyfikowanych pakietach baterii przeznaczonych do lotów, a od publikacji wyników do wprowadzenia produktu przemysłowego mija wiele lat. Jednak kierunek jest jasny – jestem przekonany, że 1 kWh/kg będzie tylko pierwszym celem; nie zatrzymają się na tym. W praktyce oznacza to otwarcie drzwi do transportu lotniczego na baterie. Dlatego, pozwólcie mi to powiedzieć – węgiel w transporcie traci kolejny element konkurencyjności.

Gdy wierzyłem w węgiel

Ci, którzy mnie czytają, wiedzą, co myślę: w transporcie drogowym węgiel nie ma sensu, i to nie tylko w przypadku samochodów, ale także ciężarówek i autobusów. Rozmawialiśmy o tym również tutaj na Vaielettrico kilka tygodni temu.

Dystrybutorzy wodoru – nie, dziękuję: są tacy, którzy rezygnują z milionów z PNRR

Przyznaję jednak, że nie zawsze tak myślałem. W latach 2000–2002 w Monachium widziałem pierwsze eksperymenty z pojazdami na wodór i naprawdę sądziłem, że to będzie droga dla transportu samochodowego. Dziś rzeczywistość mówi coś innego.

Eksperci i analitycy, którzy próbują przewidzieć przyszłość, biorąc pod uwagę porażkę na drogach, zwrócili się ku ostrożnej prognozie: wodór pozostanie, oprócz zastosowań przemysłowych, również w transporcie morskim i lotniczym. Właśnie w lotnictwie nowości z ostatnich miesięcy sprawiają, że myślę, iż nawet ta dziedzina zaczyna się chwiać.

Latające taksówki i regionalne samoloty w tarapatach

W Chinach loty samolotami elektrycznymi to już nie fantastyka. Urząd ds. lotnictwa cywilnego wydał już pierwsze licencje komercyjne na takie samoloty o pionowym startowaniu, bez pilota na pokładzie, sterowane zdalnie, mogące pomieścić od dwóch do czterech pasażerów. Służą do przemieszczania się po mieście lub na odległości porównywalne z tą, jaką dla nas, Włochów, stanowi jedna prowincja. Mogą trafić do użytku publicznego już w przyszłym roku: mam nadzieję, że wtedy będę w Chinach i będę mógł nakręcić o nich film dla Vaielettrico.

Świeża jest wiadomość z 14 listopada: w Binzhou w prowincji Shandong odbył się pierwszy lot z załogą samolotu CE-25A, pierwszego chińskiego samolotu komercyjnego o masie 10 ton napędzanego wyłącznie energią elektryczną. Został opracowany przez COMAC (państwowego producenta lotniczego), CATL w zakresie baterii oraz Uniwersytet Jiao Tong w Szanghaju. Ma dziesięć elektrycznych wentylatorów w skrzydłach, jest przeznaczony dla 19 pasażerów, a jego projektowana zasięg wynosi 400 km przy prędkości 300 km/h (czytaj). Przed tym lotem z dwoma pilotami i inżynierem na pokładzie odbyło się już 19 lotów w pełni autonomicznych, pierwszy z nich w lutym. Chińskie władze już zatwierdziły wniosek o certyfikację typu.

Uważam za godny uwagi również inny aspekt: najpierw przeprowadzono loty w trybie całkowicie autonomicznym, bez żadnej osoby na pokładzie, a dopiero później te z pilotami i inżynierem. Kiedyś to pilot-tester jako pierwszy wystawiał prototyp na lot; dziś pierwszy lot przeprowadza oprogramowanie, a ludzie wchodzą na pokład dopiero wtedy, gdy samolot już udowodnił, że potrafi latać. Uważam to za interesującą ewolucję techniki testowania samolotów.

Należymy do kategorii lotów regionalnych: mówiąc prościej, 400 km to mniej więcej odległość z Wenecji do Rzymu w linii prostej. To pierwsze zastosowanie; potem, jak zawsze, nastąpi dalszy rozwój, i nie zdziwiłbym się, gdyby w przyszłości pojawiły się połączenia typu Rzym–Monachium lub Mediolan–Bruksela.

Lot trwał zaledwie kilka minut: nieco ponad kwadrans w powietrzu. Ktoś powie: „To bardzo mało”. Prawda. Ale porównajmy to z pierwszym lotem braci Wright z 17 grudnia 1903 roku w Kitty Hawk: dwanaście sekund, 37 metrów. Sześćdziesiąt sześć lat później człowiek chodził na Księżycu.

A długi zasięg?

Jako inżynier staram się trzymać „stópami na ziemi”, w cudzysłowach w tym przypadku. Samolot na baterie ma duży wadę w porównaniu z tymi na paliwo ciekłe lub gazowe, włączając w to wodór: jego masa w locie pozostaje stała. Natomiast samolot na cherosen, w miarę spalania paliwa, staje się lżejszy, a podczas lotu międzykontynentalnego paliwo może stanowić jedną trzecią lub więcej masy samolotu przy starcie. Dzięki temu zyskuje większy zasięg.

To ładny handicap. Ale piszę to tutaj, bo może za dziesięć lat ktoś wróci, by przeczytać moje artykuły na Vaielettrico: nie wykluczam rozwiązań związanych z ładowaniem w powietrzu, tak jak obecnie dokonuje się tankowania samolotów wojskowych w locie.

Albo wrócimy do dawnych czasów, gdy aby dotrzeć z Europy do Stanów Zjednoczonych trzeba było zrobić przystanek na Azorach. Kilka dodatkowych godzin podróży dla dobra środowiska to, moim zdaniem, cena, którą warto zapłacić. A pasażerowie mogliby wysiąść, rozprostować nogi i trochę odpocząć.

Wiadomość dla Tuluzy

Na koniec mam nadzieję, że te informacje dotrą również do kierownictwa Airbusa. O ile wiem, Airbus postawił na wodór jako paliwo przyszłości lotnictwa w ramach projektu ZEROe, a problemy pojawiają się jeden po drugim. Program, który obiecywał samolot w służbie do 2035 roku, został odroczony i zmniejszony – według doniesień prasowych o dziesięć–piętnaście lat, przy jednoczesnym cięciu budżetu o około jedną czwartą.

Problemy są znane: zarządzanie i zaopatrywanie w paliwo, a przede wszystkim przechowywanie go na pokładzie. Albo używa się wodoru ciekłego w temperaturze –253 °C, więc samolot musi mieć system kriogeniczny; albo wodoru gazowego silnie sprężonego, który i tak wymaga ogromnych objętości. Nawet w najlepszym przypadku, przy wodorze ciekłym, przy tej samej ilości energii wodór zajmuje około czterokrotnie większą objętość niż cherosen. Trzeba znaleźć miejsce na zbiorniki, przez co samolot kończy z czymś w rodzaju wielkiego brzucha.

wodór traci przewagę

Mam nadzieję, że nie stanie się to to, co z samochodami: że europejski przemysł będzie nadal upierał się przy jednej drodze i nie zda sobie sprawy, że warto by zmienić kurs, a przynajmniej poważnie rozważyć opcję baterii. W przeciwnym razie grozi nam, że również w przypadku europejskiego przemysłu lotniczego skończy się tak samo jak z samochodami elektrycznymi.

Wasza kolej

Zatem pytam was: na co obstawiacie w zakresie transportu lotniczego – wodór czy baterie? I jeszcze jedno: czy zaufalibyście chińskim systemom certyfikacji i wsiadlibyście do pierwszych komercyjnych lotów bezpilotowych taksówek latających?

PRZECZYTAJ TEŻ: „Bez własnego samochodu w Szanghaju: od taksówek przez aplikacje po robotaxi pod domem” i obejrzyj WIDEO