Sprzeczność Hiszpanii: dotacje na diesel i benzynę, podczas gdy od Hiszpanów wymaga się przejścia na samochody elektryczne

Hiszpania od lat mówi o elektryfikacji, energiach odnawialnych oraz o zmniejszeniu naszej zależności od ropy naftowej i gazu. Problem polega na tym, że jedno to mieć jasno określony cel, a zupełnie co innego to zapewnić, by decyzje podejmowane w drodze do tego celu były z nim spójne.

Trudno bowiem bronić przejścia na energię elektryczną, gdy nadal korzystamy z dotacji, podatków i jednorazowych środków, które mogą sprawić, że utrzymywanie konsumpcji paliw kopalnych stanie się bardziej atrakcyjne. Jeśli chcemy przestać polegać na tym, co musimy importować, logiczne byłoby ułatwienie wykorzystania tego, co możemy wyprodukować w naszym własnym kraju.

I Hiszpania ma przewagę, której wiele innych krajów europejskich nie może zaoferować w takim stopniu: słońce, wiatr oraz coraz większą zdolność do wykorzystania energii odnawialnej. Mamy możliwość wytwarzania dużych ilości prądu za pomocą własnych zasobów, ale nadal mamy znacznie bardziej uciążliwy problem: nie wykorzystujemy całego tego potencjału w tempie, jakie moglibyśmy osiągnąć.

Elektryfikacja nie polega wyłącznie na zastąpieniu samochodu benzynowego samochodem elektrycznym. Oznacza również elektryfikację fabryk, systemów grzewczych, transportu, centrów danych oraz wszystkiego, co nadal zależy bezpośrednio od ropy naftowej lub gazu. A aby to osiągnąć, potrzebujemy znacznie więcej prądu, a także sieci przygotowanej do transportu tej energii.

Tutaj pojawia się jeden z głównych problemów, które Hiszpania będzie musiała rozwiązać w nadchodzących latach. Możemy mieć dostępną energię odnawialną, a jednocześnie brakować wystarczającej mocy w sieci, aby ją dostarczyć tam, gdzie jest potrzebna. Istnieją projekty przemysłowe czekające na podłączenie, nowe obiekty wymagające mocy oraz popyt na prąd, który będzie szybko rosnąć.

Sytuacja ta jest szczególnie uderzająca w przypadku centrów danych i sztucznej inteligencji. Podczas gdy Europa stara się przyciągnąć inwestycje związane z tymi technologiami, dostępność energii staje się jednym z czynników decydujących o tym, gdzie można uruchomić nowe projekty. To samo dotyczy przemysłu: firma może chcieć zelektryfikować swoje procesy, ale potrzebuje wystarczającej ilości mocy do tego celu.

Dlatego nie wystarczy dalej budować farm słonecznych i wiatrowych. Trzeba inwestować w sieci, i to przed pojawieniem się ogromnego popytu. Czekanie, aż fabryka, centrum danych lub tysiące nowych odbiorców poproszą o połączenie, zanim rozpocznie się rozbudowa infrastruktury, oznacza spóźnienie się.

Należy również znacznie lepiej wykorzystywać sieć, którą już mamy. Jeśli dana infrastruktura może pomieścić większe obciążenie, powinna być wykorzystywana w maksymalnym stopniu przed podjęciem nowych inwestycji. Nie ma zbyt dużego sensu posiadać dostępną zdolność wytwórczą z odnawialnych źródeł, podczas gdy określone obszary kraju mają trudności z podłączeniem nowych projektów.

I tu również wchodzi w grę cena prądu. Jeśli chcemy zelektryfikować gospodarkę, prąd musi być konkurencyjny. Nie wydaje się zbyt rozsądne obciążać go kosztami, które ostatecznie podnoszą cenę właśnie tej energii, której chcemy używać coraz więcej, podczas gdy stosuje się środki mające na celu sztuczne ograniczenie ceny paliw.

Transformacja energetyczna wymaga jasnych sygnałów. Jeśli chcemy, aby rodzina zamieniła swój samochód spalinowy na elektryczny, aby firma zrezygnowała z gazu lub aby przemysł zastąpił paliwa kopalne prądem, system musi sprawić, by te decyzje miały sens również z ekonomicznego punktu widzenia.

Ile naprawdę dotowuje się diesel w Hiszpanii?

Problem polega na tym, że podczas gdy rząd zachęca nas do przejścia na samochody elektryczne, choć prawdę mówiąc niezbyt chętnie, z drugiej strony nadal wydaje lub przestaje wpływać ogromne kwoty pieniędzy na rzecz paliw. W październiku 2026 roku cena oleju napędowego jest obniżona o 20 centów za litr, natomiast pracownicy transportu uprawnieni do używania oleju profesjonalnego otrzymują dodatkowo specjalną pomoc w wysokości 5 centów za litr przez cały październik. Łącznie dla tej grupy mówimy o 25 centach za litr bezpośredniej lub fiskalnej pomocy. Ale to jest tylko część dotacji.

Do tego dochodzi VAT. Biorąc za przykład olej napędowy w cenie 1,90 euro za litr, VAT zawarty w tej cenie wynosi około 33 centów. Jeśli przedsiębiorca może odliczyć 100% VAT od paliwa używanego w swojej działalności, odzyska mniej więcej te 33 centy, więc łączny efekt wyniesie około 58 centów za litr. Oznacza to, że państwo pokrywa 30% kosztu diesla. A to duża suma pieniędzy każdego dnia.

To nie oznacza, że należy natychmiast znosić wszelką pomoc dla konsumentów. Istnieją sytuacje, w których rozsądne jest chronienie rodzin i określonych sektorów przed wzrostem kosztów. Jednak jedno to pomaganie tym, którzy tego potrzebują, a zupełnie co innego to utrzymywanie przez lata zachęt, które opóźniają rozwój technologiczny, przy jednoczesnym inwestowaniu zera lub prawie nic w transformację kluczowych sektorów, takich jak rolnictwo.

Hiszpania ma teraz szansę, której trudno będzie powtórzyć. Dysponuje ogromnym potencjałem odnawialnych źródeł energii, ważną przemysłowo branżą energetyczną oraz coraz większą liczbą projektów wymagających energii elektrycznej. Energia elektryczna może stać się jedną z naszych największych przewag konkurencyjnych w porównaniu z resztą Europy.

Ale aby to osiągnąć, musimy przestać postrzegać ją wyłącznie jako kwestię energetyczną. To kwestia przemysłowa, ekonomiczna i strategiczna. Im więcej energii elektrycznej będziemy mogli wytwarzać w sposób konkurencyjny i im łatwiej będziemy mogli ją dostarczyć firmom i konsumentom, tym mniejsze będzie nasze narażenie na import ropy naftowej i gazu.

I zmieni się również coś tak codziennego jak mobilność. Samochody elektryczne są tylko częścią tego procesu, ale prawdopodobnie będą jednymi z najbardziej widocznych elementów. Ich rozwój będzie zależeć nie tylko od cen pojazdów czy infrastruktury do ładowania, ale także od tego, czy system energetyczny jest przygotowany na przyjęcie milionów nowych odbiorców.

Dlatego też toczy się debata na temat tego, czy Hiszpania może sobie pozwolić dalej marnować tysiące milionów euro miesięcznie na dotacje dla paliw kopalnych, które jedynie przedłużają agonię naszej gospodarki silnie zależnej od wydarzeń tysiące kilometrów dalej. A to wszystko w momencie, gdy mamy możliwości i technologię, by znacząco zmniejszyć tę zależność i sprawić, by zmiany geopolityczne nie dotykały tak boleśnie kieszeni Hiszpanów.