Nadszedł czas, aby ponownie rozważyć pomysł używania gotówki na stare samochody – ale w taki sposób, który będzie sprawiedliwy dla gospodarstw domowych.

Australia powinna ponownie rozważyć stary pomysł „pieniądze za stare samochody” – nie jako bezrefleksyjną dotację dla każdego, kto kupuje nowy samochód, lecz jako skierowany program na wycofanie z użycia najstarszych, najmniej bezpiecznych i najbardziej zużywających paliwo pojazdów oraz pomoc osobom, które je nadal prowadzą, w przejściu na dostępny transport elektryczny.

Argumentem za skierowanym programem wycofywania pojazdów z silnikami spalinowymi w 2026 roku nie jest konieczność ratowania samochodów elektrycznych. To nie jest konieczne.

Sprzedaż pojazdów elektrycznych rośnie dynamicznie, przy czym samochody na baterie stanowią obecnie około jednej czwartej nowych sprzedanych pojazdów w ostatnich miesiącach.

Lecz chodzi tu nie tyle o samochody, ile o nas.

Australijczycy jeżdżący starszymi samochodami na benzynę i diesel często płacą najwyższe opłaty, wydają więcej na naprawy i polegają na pojazdach z najslabszym wyposażeniem bezpieczeństwa. Mogą jeździć starym samochodem dlatego, że są w stanie go sobie pozwolić, a nie dlatego, że tego chcą. To powinno zaniepokoić rząd skupiony na kosztach życia, zdrowiu, bezpieczeństwie i dobrostanie.

Dla wielu gospodarstw domowych niższe koszty paliwa i konserwacji samochodów elektrycznych byłyby naprawdę cenne. Jednak wysoka cena zakupu, brak dostępnych finansowania oraz brak udogodnień do ładowania – szczególnie dla najemców, mieszkańców apartamentowców i gospodarstw domowych bez parkingu na zewnątrz – mogą utrudnić tę transformację.

Rysunek 1. Australijskie miesięczne dane o sprzedaży nowych pojazdów według systemu napędowego pokazują przesunięcie od paliw ciekłych w stronę zasilania elektrycznego.

Współczesny program powinien bezpośrednio adresować tę lukę.

Wycofywanie pojazdów, które są nadal używane

Polityka ta nie powinna wypłacać ludziom pieniędzy za zniszczenie pojazdów, które i tak są przeznaczone na złomowanie. Pieniądze publiczne powinny trafiać wyłącznie do samochodów, które są aktywnie zarejestrowane, nadają się do jazdy i faktycznie są nadal używane.

Pojazdy spełniające warunki powinny być stale zarejestrowane przez określony czas przed składaniem wniosku, a następnie trwale wyrejestrowane, zapisane w bazie VIN i rozebrane przez akredytowanego recyklera. Bez tych zabezpieczeń wypłata za stare pojazdy mogłaby jedynie przenieść je na innego właściciela lub sprowadzić ich problemy z emisjami i bezpieczeństwem w inne miejsce.

Program powinien dotyczyć pojazdów, które po wycofaniu z użycia przyniosą największą korzyść dla społeczeństwa: starszych samochodów o wysokim poziomie emisji i dużym zużyciu paliwa, szczególnie tych jeżdżących na długie odległości. Powinien również uwzględniać kwestię bezpieczeństwa.

Zamiana 20-letniego pojazdu bez współczesnych systemów ochrony przed wypadkami, bez autonomicznego hamowania awaryjnego oraz o niskiej efektywności paliwowej przynosi więcej niż tylko korzyści w zakresie emisji dwutlenku węgla. Może obniżyć koszty transportu gospodarstw domowych, jednocześnie czyniąc drogi bezpieczniejszymi dla kierowców, pasażerów, rowerzystów i pieszych.

Bезpieczeństwo drogowe to nie tylko idea. Rządy regularnie uwzględniają ekonomiczną wartość unikniętych śmierci i poważnych obrażeń przy ocenie inwestycji i regulacji publicznych. Dlatego bezpieczniejszy, nowoczesny pojazd zastępczy może przynieść mierzalne korzyści społeczne oprócz niższych emisji i mniejszego zużycia paliwa.

Bezpieczniejszy, elektryczny i tańszy

Program na rok 2026 powinien skupiać się przede wszystkim na pojazdach BEV i obejmować używane samochody elektryczne. Ograniczenie wsparcia wyłącznie do nowych pojazdów przyniosłoby korzyści głównie tym kupującym, którzy i tak są w stanie sfinansować nowy samochód. Wartość społeczna polega na umożliwieniu gospodarstwom o niskich i średnich dochodach dostępu do niezawodnego używanego pojazdu elektrycznego z przejrzystymi informacjami o stanie baterii, przenoszalnymi warunkami gwarancji oraz skuteczną ochroną konsumenta.

Tutaj transformacja w Australii zaczyna przybierać nowy kształt. Sprzedaż nowych samochodów elektrycznych powoduje rotację floty, która ostatecznie stworzy większy i bardziej dostępny rynek używanych pojazdów elektrycznych.

Jednak ten rynek potrzebuje wsparcia politycznego.

Kupujący potrzebują dostępu do finansowania, pewności co do usług naprawczych oraz wiarygodnych informacji na temat stanu baterii. Stan zdrowia baterii można ocenić w sposób bardziej przejrzysty, niż przypuszczają wielu nabywców, pod warunkiem istnienia uznanej metody testowania oraz jasnych standardów informacyjnych. To pomoże zapewnić, że używane pojazdy elektryczne będą postrzegane jako praktyczne i niezawodne pojazdy, a nie nieznane zagrożenie. A najtańszy nowy samochód dostępny w Australii jest teraz również 100% elektryczny!

Flety rządowe i firmowe odgrywają kluczową rolę. Pojazdy w flocie są wymieniane szybciej niż samochody osobowe. Jeśli rządy, gminy i duże firmy elektryfikują odpowiednie samochody, furgonetki i pojazdy służbowe, mogą stworzyć źródło pojazdów elektrycznych w wieku trzech do pięciu lat dla rynku używanych pojazdów. To ma znacznie większe znaczenie niż zwykłe ogłaszanie kolejnego celu.

Korzystaj z istniejących rozwiązań

Australia posiada już część tej struktury regulacyjnej. Standard efektywności nowych pojazdów obowiązuje od 2025 roku i zmusza producentów do dostarczania większej liczby pojazdów o niskich emisjach, oferując jednocześnie australijskim konsumentom większy wybór. Dotyczy on jednak wyłącznie nowych pojazdów wchodzących na rynek; nie odnosi się bezpośrednio do starych pojazdów o wysokich emisjach, które już jeżdżą po drogach.

Inwestycje w stacje ładowania również rozwijają się. Fundusz Commonwealth’s Driving the Nation wspiera infrastrukturę ładowania, transformację floty oraz powiązane inicjatywy, natomiast nowsze programy mają na celu rozszerzenie opcji ładowania publicznego, przy ulicach oraz szybkiego ładowania.

Krytycy twierdzą, że sama zwrotka nie wystarczy.

Część Australijczyków nie może zainstalować ładowarki, ponieważ wynajmują mieszkanie, mieszkają w apartamencie, parkują na ulicy lub napotykają ograniczenia ze strony wspólnot mieszkaniowych. Inni nie mogą kwalifikować się do tradycyjnego kredytu na pojazd, nawet przy znacznej zniżce. Polityka skierowana głównie do osób, które mogą sfinansować nowy pojazd elektryczny z budżetu osobistego lub uzyskać duży kredyt, niesie ryzyko pogłębienia rozdźwięku pomiędzy gospodarstwami domowymi korzystającymi z elektryfikacji a tymi, które nadal muszą płacić wysokie ceny paliwa.

Pakiet, a nie czek

Poważny program „przejście na emeryturę i wymiana pojazdu” powinien obejmować:

Kredyt na zastąpienie pojazdu w momencie zakupu dla pojazdów o wysokim poziomie emisji, które spełniają warunki.

Większe wsparcie dla gospodarstw domowych o niskich dochodach, mieszkających na obszarach wiejskich lub jeżdżących dużymi odległościami.

Możliwość zakupu certyfikowanych używanych pojazdów elektrycznych, a nie tylko nowych.

Górny limit cenowy oraz kryteria efektywności, aby uniknąć dotowania drogich, nadmiarowo dużych pojazdów.

Finansowanie ulgowe lub gwarancje kredytowe dla gospodarstw domowych o ograniczonych możliwościach kredytowych.

Informowanie o stanie baterii, standardy gwarancyjne oraz ochrony konsumentów.

Podpora dla ładowania w domu, mieszkaniu, miejscu pracy oraz w społeczności.

Kredyt na transport publiczny, członkostwo w programie car-sharing lub inne formy wsparcia mobilności dla gospodarstw domowych, które nie potrzebują samochodu zastępczego.

Istnieje również możliwość wykorzystania systemu energetycznego. Samochody elektryczne to nie tylko zamienniki samochodów benzynowych; stanowią one elastyczną popyt na energię elektryczną. Inteligentne ładowanie pozwala przenieść zużycie na okresy obfitej produkcji energii słonecznej. Bazy flotowe, miejsca pracy oraz domy wyposażone w panele słoneczne i baterie mogą obniżyć koszty operacyjne oraz lepiej wykorzystać tanią, odnawialną energię elektryczną.

Australia nie potrzebuje nostalgicznego programu wymiany starych aut na pieniądze. Potrzebuje celowanego, ekonomicznie uzasadnionego i społecznie sprawiedliwego programu, który pozwoli wycofać z użycia aut o wysokim poziomie emisji i niskiej bezpieczeństwie, pomoże gospodarstwom domowym obciążonym kosztami paliwa i napraw, zbuduje zaufanie do rynku używanych pojazdów elektrycznych i ułatwi korzystanie z stacji ładowania.

Gdyby został wdrożony źle, byłby to drogi subsydiusz na nowe samochody. Gdyby został wdrożony dobrze, mógłby przynieść ulgę w kosztach utrzymania, bezpieczniejsze drogi, niższe emisje oraz praktyczny krok naprzód w transformacji transportowej Australii.