Samochody elektryczne mogą musieć płacić opłaty za poruszanie się po drogach.

Mniej sprzedawanego paliwa oznacza mniej pieniędzy na drogi. Według AMT wszystkie samochody muszą płacić, niezależnie od silnika.

Elektryfikacja krajowego parku samochodowego zmienia jedno z głównych źródeł finansowania sieci drogowej – podatki związane z zużyciem paliw. W obliczu tej zmiany Urząd ds. Mobilności i Transportu (AMT) uważa za konieczne przemyślenie obecnego modelu finansowania.

Kwestia ta jest analizowana w Strategicznym Badaniu dotyczącym Finansowania Sieci Drogowej, które, choć nie określa ostatecznego modelu, wskazuje na zasadę „użytkownik-płatnik” jako jedną z podstaw rozwoju systemu.

W praktyce AMT opowiada się za silniejszym powiązaniem pomiędzy płatnościami a faktycznym wykorzystaniem infrastruktury. Może to oznaczać, że pojazdy elektryczne również będą mogły bezpośrednio przyczyniać się do finansowania dróg, poprzez mechanizmy niewymagające zużycia paliwa, tak jak to ma miejsce obecnie.

Co się dzieje?

Finansowanie sieci drogowej obecnie opiera się głównie na dwóch źródłach: opłacie za korzystanie z dróg (CSR) oraz opłatach drogowych.

CSR stanowi około 2/3 dochodów i odpowiada przede wszystkim za tę część Podatku od Produktów Naftowych (ISP), która trafia do Infrastruktury Portugalii (IP). W 2025 roku przyniosła około 691 milionów euro – co stanowi mniej więcej 20% całkowitych dochodów z ISP oraz około 16% wszystkich dochodów pochodzących z ISP, ISV i IUC – podczas gdy opłaty za przejazd wyniosły 234,3 miliona euro.

Ten model jest jednak bezpośrednio powiązany z zużyciem paliw. W miarę jak elektryfikacja prowadzi do zmniejszenia zużycia benzyny i oleju napędowego, baza dochodów związana z CSR również może się zmniejszyć.

Badanie AMT wskazuje, że istnieją zachęty do zakupu pojazdów mniej zanieczyszczających środowisko, ale nie ma równoważnych mechanizmów finansowania infrastruktury drogowej, które mogłyby zrekompensować spadek dochodów tradycyjnie związanych z zużyciem paliw kopalnych.

200 milionów euro w niebezpieczeństwie

Potencjalny zakres tej zmiany jest kwantyfikowany w badaniu na podstawie szacunków IP. Według danych przytoczonych przez AMT, udział mobilności elektrycznej w wysokości od 20% do 30% w 2030 roku może oznaczać roczną stratę dochodów w wysokości od 140 do 200 milionów euro.

To właśnie w tym kontekście AMT uważa za konieczne stopniowe dostosowanie modelu finansowania sieci drogowej do zmian w parku pojazdów.

Co jest proponowane

Biorąc pod uwagę ten problem, instytucja wskazuje na możliwy model hybrydowy, w którym zasada „użytkownik płaci” odgrywałby ważniejszą rolę. Wśród rozważanych mechanizmów znajdują się opłaty drogowe, systemy opodatkowania według przebytej odległości oraz inne formy bezpośredniego pobierania opłat za korzystanie z infrastruktury.

Zgodnie z badaniem, sposób pobierania opłat może uwzględniać różne czynniki, takie jak klasa pojazdu, emisje, okres użytkowania lub intensywność korzystania z sieci.

Ponadto sama CSR może również zostać przeprojektowana. AMT opowiada się za tym, aby metodyka stosowana przy jej obliczaniu była określana „niezależnie od źródła energii wykorzystywanego przez pojazdy”, zgodnie z zasadą „neutralności technologicznej”.

„Stopniowa elektryfikacja floty samochodowej nie eliminuje kosztów związanych z wykorzystaniem infrastruktury, które istnieją niezależnie od technologii napędowej”, można przeczytać w badaniu.

Samo badanie wyjaśnia jednak, że „nie ma na celu znalezienia jedynego modelu finansowania ani przeprojektowania konkretnej rekomendacji dotyczącej wybranej solucji”.

Kiedy to się zaczyna?

To badanie stanowi jedynie dokument wspierający decyzje dotyczące polityki publicznej i nie ma charakteru wiążącego. W przypadku potwierdzenia któregokolwiek z tych rozwiązań, decyzja zostanie wdrożona stopniowo. Do 2028 roku przewiduje się stabilizację istniejących mechanizmów oraz zatwierdzenie Strategicznego Planu dla Krajowej Drogi.

Później, w latach 2028–2032, planuje się „stopniowe wprowadzanie nowych instrumentów finansowania bardziej związanych z wykorzystaniem infrastruktury”, a w końcu, w 2040 roku, należy ugruntować model finansowania, który ma zostać przyjęty.

„W każdym scenariuszu transformacja musi być stopniowa, technicznie przygotowana i politycznie ukierunkowana, w przeciwnym razie może doprowadzić do niestabilności, odrzucenia społecznego lub rozwiązań niewystarczających pod względem finansowym”, stwierdza badanie.